Το παντοτινό μέταλλο

Τα σοκολατένια μάτια αυτών των πριγκιπισσών καταπίνουν λαίμαργα τις φωτογραφικές μηχανές που κρέμονται από το λαιμό μας. Πλησιάζουν κουνώντας τα χέρια τους. Δείχνουν επίμονα, μα διόλου ικετευτικά, την κάμερα. Σα να επιζητούν να ξεδιψάσουν την ψυχή τους από το πηγάδι που πίνουμε κι εμείς. Σα να βιάζονται να μας αποδείξουν ότι τα καταφέρνουν το ίδιο καλά με μας.

Το μάτι δε σφάλει· ξέρει από πρώτο χέρι την ανθρώπινη τρέλα, την αδικία, την εκμετάλλευση, την αρρώστια. Τα θεϊκά ζάρια είναι πειραγμένα προ πολλού. Γιατί λοιπόν να διστάσουν τα χέρια και να μη δοκιμάσουν; Έστω για μερικές στιγμές...

Δίνω την κάμερα και ξέρω ότι αρκούν δυο τρεις κινήσεις μου κι αυτές οι εννιάχρονες δεκάχρονες πριγκίπισσες των δρόμων με τα μάτια όλο μυστήριο αρχίζουν να εκπέμπουν τη φωτεινότητα και τη σιγουριά ανθρώπων που αφήνουν πίσω τους μια και καλή την ανήλιαγη άβυσσο. Δε χορταίνω να κοιτώ τις αέρινες κινήσεις των χεριών, τα μικρά φθονερά πρόσωπα που φεγγίζουν από πρόσκαιρη ευτυχία. Μια σειρά κορδωμένες ψυχές που δεν ταλεντεύονται αλλά χορεύουν με ένα ανεπαίσθητο θράσος.

Με πλησιάζουν. Άραγε θέλουν να τις επιβραβεύσω για τις φωτογραφίες τους; Δίνω οδηγίες, χαμογελώ, ενθαρρύνω. Δε βιάζονται οι παλάμες τους κι ο χρόνος εδώ σέρνεται. Τα αυτιά έχουν μάθει την υπομονή.

Ξαναδοκιμάζουν. Τώρα σιωπηρά, με περισσή αποφασιστικότητα σημαδεύουν, δίνουν οδηγίες για πορτρέτα και πατούν το κλείστρο. Δεν είναι πια παιχνίδι, μα έργο. Τα μάγουλα άναψαν, τα μάτια πείσμωσαν, ποθούν την ανύψωση.

Κι εγώ κρατώ στα ιδρωμένα χέρια και το πυρωμένο μυαλό μου τούτο το αναπάντεχα παντοτινό μέταλλο.

Στους δρόμους της Ντάκα

25.7.2015

Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Κωνσταντινούπολη, Ντάκα. Μετά από κάτι παραπάνω από 12 ώρες πτήσεις προσγειωθήκαμε στην πρωτεύουσα του Μπανγκλαντές. Ώρα 05.30 κι ο ασιατικός ζεστός αέρας χτύπησε τα πρόσωπά μας.

Οι "σοκολατένιοι" άνθρωποι ήταν εκεί, δίπλα μας και ζητούσαν να μας μεταφέρουν με τα rickshaw, τα τρίκυκλα σιδερένια φωνακλάδικα ταξί τους. Χέρια στα κάγκελα, κορμιά καθισμένα χάμω, βλέμματα σαστισμένα κολλούσαν πάνω μας. Και χαμόγελα, πολλά αβασάνιστα αθώα, θολωμένα χαμόγελα... Χαιρετάνε αργά και φέρνουν το δεξί χέρι στην καρδιά...


Με τα αυτοκίνητα βουτήξαμε στο χάος των δρόμων της Ντάκα, μιας πόλης δέκα εκατομμυρίων ανθρώπων που μυρμηγκιάζουν και που αναρωτιέσαι πώς μπορεί να βρέθηκαν εδώ και πού πάνε. Τα αυτιά μας αρχίζουν να πονάνε από τα συνεχή, μακρόσυρτα κορναρίσματα, από τα σάπια και σκουριασμένα λεωφορεία που μαρσάρουν το γκάζι. Ό,τι κινείται για να προχωρήσει πρέπει να κράζει, πρέπει να στριγγλίζει. Όχι μια, αλλά τόσες φορές μέχρι να περάσει λίγα μέτρα παρακάτω για να μπορέσει να σκούξει με την κόρνα και πάλι. Τα μάτια άπληστα ρουφάνε τη θάλασσα από την εποχούμενη λαμαρίνα που παστώνεται και ξερνάει το κράξιμο και τη βρώμα της βενζίνης.

Δεν υπάρχουν εδώ φανάρια, διαγραμμίσεις. Συχνά δεν υπάρχουν κατευθύνσεις και ρεύματα κυκλοφορίας. Μονάχα ένας άγραφος σκληρός νόμος επιβίωσης σ' έναν ανελέητο αγώνα που επιτάσσει να προσπεράσεις τον επόμενο για να φτάσεις στον προορισμό σου. Τα φρένα ανάβουν, οι χιλιάδες πεζοί διασχίζουν κάθετα τους δρόμους καθώς διαβάσεις δεν υπάρχουν.

Στα δεξιά κι αριστερά τα πρόσωπα είναι σκληρά, τραχιά, ρυτιδιασμένα πρόωρα. Σαρίκια και πουκαμίσες, πρόχειρα μαντήλια στα κεφάλια, γένια βαμμένα, μουστάκια και ξυρισμένα μάγουλα, υφάσματα μακρυά ριγμένα κάτω από τη μέση, σανδάλια από δέρμα ή το πετσί του ποδιού να καίγεται στην κάψα της ασφάλτου. Όλα τα χρώματα κι όλοι οι συνδυασμοί από κουρέλια ντύνουν τους άντρες.

Αλλά οι γυναίκες μαγνητίζουν τα βλέμματα. Καλυμμένο το κεφάλι με μαντήλες χρωματιστές, μονόχρωμες ή ζωγραφισμένες με μοτίβα. Αφήνουν το ύφασμα να φανερώσει  μέρος της φράντζας και το κορακίσιο μαλλί στραφταλίζει στο μέτωπο από τον καυτό ήλιο. Δεν καλύπτουν το πρόσωπο μα τ' αφήνουν να γνέψει στον κόσμο, να τον γλυκάνει θαρρείς μέσα στην τόση αποφορά του... Η γυναικεία χάρη τυλίγεται σε μακρυά μαβί, κροκί, κόκκινα, κίτρινα φορέματα!

Είναι η Ντάκα που θα μας πάρει περίπου 2 ώρες να αφήσουμε πίσω για να πάρουμε το δρόμο για τη Jamalpur...

Οι σοκολατένιοι άνθρωποι

Local children welcome me to Chanpara slum Photo: Chris Coxon/ActionAi

(...)
Γλιτώσαμε από τους άσπρους, ανήσυχους, τετραπέρατους ανθρώπους. Εδώ τα κορμιά είναι σοκολατιά, το στήθος, τα μεριά, τα πόδια ολόγυμνα. Οι γυναίκες μυρίζουν μόσκο, τα λαγόνια λάμπουν ζωσμένα πράσινα, κίτρινα, πορτοκαλιά... Κι οι ψυχές κάθουνται διπλοπόδι μέσα στο ηλιοψημένο στήθος, στη δροσεράδα του σπλάχνου, και κοιτάζουν τον κόσμο.

Στη μέση του δρόμου, σ' ένα χαμηλό βωμό, ένας Βούδας, μικρός, πονηρός, χαριτωμένος, κοιτάζει τους διαβάτες και χαμογελάει. Ένας λιπόσαρκος γέρος με κίτρινη πουκαμίσα, γονατισμένος μπροστά του, τον κοιτάζει με οικειότητα. Μια κοπέλα με άσπρους χαλκάδες στα σφυρά ανέβηκε τα σκαλοπάτια κι απίθωσε στα μικρά ποδαράκια του Βούδα μια φούχτα κόκκινους ανθούς. Πίσω από το βωμό, κάτω από μια χουρμαδιά, χασμουριούνται, μασούν μπετέλ και τα χείλη τους έχουν βαφεί σκούρα προτοκαλιά.

Ζεστή ανθρωπότητα, μάτια κατάμαυρα, νύχια μακρουλά βαμμένα με κινά, περπάτημα ανάερο, λυγερό, δόντια μεγάλα, κάτασπρα, που φωτίζουν τα στενά μισόφωτα μαγαζάκια. (...)

Έτσι περιγράφει τη γλυκιά είσοδό του με πλοίο στα νερά του Ινδικού Ωκεανού και λίγες ώρες αργότερα στα χώματα του Κολόμπο ο Νίκος Καζαντζάκης στο έργο του "Ταξιδεύοντας Ιαπωνία - Κίνα.

Μια περιγραφή που άναψε φωτιά στο μυαλό μου όταν την πρωτοδιάβασα, που παραμένει ανεξίτηλα γραμμένη μέσα μου. Σε λίγες ώρες απογειωνόμαστε για τη Ντάκα, την πρωτεύουσα του Μπανγκλαντές...

Γιατί πάμε στο Μπαγκλαντές;

Photo: Amiruzzaman/ActionAid

Η έκτασή του Μπαγκλαντές είναι λίγο μεγαλύτερη από την Ελλάδα, αλλά  έχει 14 φορές περισσότερο πληθυσμό. Είναι  η 8η πολυπληθέστερη χώρα στον κόσμο και η 11η πιο πυκνοκατοικημένη!

Κατά την περίοδο των μουσώνων, μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου, το μεγαλύτερο μέρος της χώρας πλημμυρίζει, ενώ μεγάλες καταιγίδες που ξεσπούν σε όλη τη διάρκεια του χρόνου, προκαλούν σημαντικό αριθμό θανάτων.

Μαζί με τις φυσικές καταστροφές ο υπερπληθυσμός γονατίζει τη χώρα, καθώς η γη υπερκαλλιεργείται με αποτέλεσμα τα εδάφη να μην είναι πια τόσο γόνιμα, τα νερά να μολύνονται και έτσι να μειώνονται ανησυχητικά οι φυσικοί πόροι.

Το Μπαγκλαντές προμηθεύει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αγοράς με υφάσματα και ενδύματα, χωρίς όμως αυτό να ενισχύει την οικονομία του τόσο ώστε να το βγάλει από τη λίστα των λιγότερο αναπτυγμένων χωρών. Αυτό συμβαίνει κυρίως λόγω των εξωπραγματικά χαμηλών αμοιβών των εργατών, ενώ τα κέρδη των μεγάλων εταιριών που παράγουν εκεί ρούχα δεν μένουν στη χώρα.

 Το 43% των κατοίκων της ζει με λιγότερο από 1 ευρώ την ημέρα!

 8,6 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μεταναστεύσει σε αναζήτηση καλύτερης τύχης. Αναζήτηση που κρύβει συχνά μια νέα απειλή για τους Μπανγκλαντεσιανούς: αυτή του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, όπως συμβαίνει στη χώρα μας.

 Περισσότερα από 125.000 κορίτσια βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης.

 Σχεδόν το 82% των γυναικών και το 78% των ανδρών άνω των 15 ετών είναι αναλφάβητοι.

 30% των έφηβων κοριτσιών είναι μητέρες.

Μόνο το 26% των παιδιών κάτω των 5 είναι σε κάποιο Προσχολικό Κέντρο.

Λιγότεροι από 60% των δασκάλων είναι κατάλληλα εκπαιδευμένοι.

5 + 3 εκπαιδευτικοί στο Μπαγκλαντές

Έγραφα λοιπόν στο αδερφάκι Ιστολόγιο http://cs-teacher-in-rwanda.blogspot.gr/ ότι:

Ο κύκλος δεν κλείνει εδώ. Θα τολμήσω να γράψω ότι δε λέει να κλείσει, μα ολοένα ανοίγει και περισσότερο. Γι' αυτό όμως θα ενημερώσω σχετικά αργότερα...

Πράγματι ο κύκλος δεν έκλεισε. Οι συνάδελφοι που ταξιδέψαμε στη Ρουάντα μείναμε πάντα κοντά ο ένας στον άλλον, σφίξαμε τις σχέσεις μας κι έκτοτε συναντιόμαστε συχνά. Μα η τύχη τα 'φερε έτσι ώστε να κληρωθώ για να συμμετέχω στο ταξίδι που διοργανώνει για φέτος ο εκπαιδευτικός τομέας της ActionAid Ελλάς στο Μπαγκλαντές!

Από 'δω λοιπόν θα σας ενημερώνω σχετικά μ' αυτό το νέο συναρπαστικό ταξίδι γνώσης και σχεδιασμού εκπαιδευτικού υλικού!

Καλή μας αρχή λοιπόν!